Bertsolaritzan lurrikara bat eragin zuen belaunaldi baten gogoeta eta bizipenak.

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/9/17/16/3c2ebc8b-aed9-4c75-a18f-a5b0c5c8be0f_loidisaletxe.mp3

Bertsolaritzan lurrikara eragin zuen belaunaldi baten pasadizoak eta gogoetak. Juan Jose Loidisaletxe.

Pasadizoak eta gogoetak

Antonio Maria Eizmendi Loidisaletxe bertsolariaren semea da Juan Joxe, etxean umetan bertso giroa bizitakoa. Ganadu lanak egiten ari zenean, askotan aritzen omen zen aita bere kasa bertsotan. Urte zahar egunean etortzen omen ziren Berrobin bizi zen anaia, Oiartzunen bizi zena eta Iparraldean bizi zen Errezil, eta gaupasak egiten omen zituzten. “Etxean hiru anaia bizi ziren eta, kanpotik etorritako beste hirurak elkartzen zirenean, sekulako juergak egiten zituzten. Askotan, mahaitik altxatu eta aita ganadutakoak egitera joaten zen eta besteak ohera”, dio Juan Joxek. 1960an jaio zen Loidisaletxe II.a baserri horretan. Garai horretan etxe bakoitzean omen zen Errezilen sasi-bertsolariren bat. Hiru txapelketa jokatu omen dira Errezilgo bertsolariekin, eta hamahiruk hartu zuten parte edizio batean. Bitan irabazi zuen Juan Joxek, eta hirugarrenean, anaia Bittorrek. OHO bukatu eta urte batzuk etxean eman zituen. Hamasei urterekin hasi zen lanean altzari lantegi batean, eta, 90etik, Azpeitiko Mkcoin Wordwide mekanika enpresan ari da lanean. Axun Otaegirekin ezkonduta dago eta hiru alaba dituzte: Larraitz, Eneritz eta Aiora. Sortu zen baserrian bertan bizi da emaztea, alaba bat, ama, anaia eta osabarekin. Amak, Juanak, 96 urte ditu, baina sasoiko dago. Juan Joxek Errezilen egin zuen bere lehen plaza, Loidi herritarra kantu-lagun zuela, eta Iñaki Muruak deituta joan zen Gabiriako Osinalde sarira hogei urte zituela, 1980an. Ordurako, Eskolartetik atera ziren bere adineko bertsolariak ibilbidea egiten ari ziren. Txapelketetan ez du emaitza ikusgarririk lortu, baina plazarik plaza asko kantatutako bertsolaria da. Azken urteetan, sorpresak beti egoten omen dira baina egutegi jakin samarra dauka saioak egiteko. Larrañagarekin eta Telleriarekin egiten ditu saio gehienak. “Ez baterako eta ez besterako gelditu gara, eta entrenatu ere ez dut egiten; neure gisara egiten dudana bakarrik. Gure taldeko batzuek Ordiziara joanez jarraitzen dute, baina urruti samar gelditzen zait niri. Eginez gero, abantaila izango nuke, ez baita etxean jardutea bezala, entzuleen aurrean egiten baitute kantuan eta astero”, dio. Hamar bat urte egin zituen Azpeitian bertso eskolak ematen, Erniarraitz sortu zenean hasita. “Uranga, Ministro, Leire Ostolaza, Beñat Lizaso eta Azpillagatarrak nire eskuetatik pasatakoak dira. Banuen berriro gaztetxoekin hasteko aukera, baina ez da ona irakaslearen eta ikasleen artean adin tarte handiegia izatea, eta utzi egin nuen”, esan zigun.

Egañaren belaunaldia X -Juan Jose Loidisaletxe

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/9/17/16/8fa580d0-f722-4aa8-a4b0-e4cfbb2f22c7_sorozabal.mp3

Bertsolaritzan lurrikara eragin zuen belaunaldi baten pasadizoak eta gogoetak. Jokin Sorozabal.

1995ean finalista izan zen Gipuzkoako Txapelketan. Xenpelar, Lizardi, Artxanberri eta Patxi Errota sariak irabaziak ditu. Elektrikaria da, Krafft enpresan egiten du lan mantenuan. Andoainen jaio zen 67an eta Orexan bizi da, Altziturrieta baserrian. Miren Jone emaztea mendi ingeniaria da eta Gipuzkoako Baso Elkartean egiten du lan. Alaba zaharrena, Maialen, albaitaritza ikasten ari da Bartzelonan; Aiora batxilergoan dago eta Garazi, DBH3n. Etxea, jatorriz, XVI. mendekoa da, eta handik Aralarren mendi lerroa ikusten da urrunean. Eta gertuago, herriko kaskoan, Orixeren jaiotetxearen teilatua suma daiteke. Buruari bueltak eman eta pentsamenduak lotuz hitz egitea gustuko duen pertsona da Jokin, eta bere jardunari jarraitu genion.

“Bada egun klabe bat nik jendaurrean lehen saioa egin nuena, Zaldibiako bertsolari gazteen 85eko Artxanberri saria. Andoaindik bi joan ginen, herrian biltzen ginenak, baina herritik kanpo inork ezagutzen ez gintuenak. Ni ez naiz kale-kalekoa, eta ezta baserritarra ere, auzo bateko kale etxe batekoa baizik. Gure amak eta osaba batek egin zuten baserriaren ondoan etxe bat, eta han hazia naiz ni, baserritarren artean; euskal girokoa, beraz, erabat. Bertso eskolen sorreraren garaiak ziren haiek. Mikel Mendizabal Ikastolen Elkartetik etorri zen La Sallera irakasleren bat animatzera. Eta Anatxen osaba batekin, Otaño bertsolariarekin, hasi ginen herrian biltzen. Eta handik urtebetera Artxanberrira aurkezteko adorea izan genuen, 18 urterekin. Inori esan gabe, etxean ezer esan gabe, joan ginen. Lau urte geroago irabazi nuen sari hori. Egon naiz pentsatzen Zaldibian debutatu nuen egun horretan, gero Egañaren bueltan ibili ginen bederatzi bertsolariak han geundela. Euzkitze, Sarasua eta Loidisaletxe han ziren nirekin batean. Murua gai-jartzaile zen, Egaña eta Mikel Mendizabal epaile, Sebastian eta Millan badakit entzuleen artean zirela, eta Peña ere han izango zen. Bertsolari gazteen figurak sekulako ikusmina sortzen zuen. Gu ginen bertso eskoletatik ateratako lehen belaunaldia”.

Egañaren belaunaldia IX -Jokin Sorozabal

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/9/16/19/c7e029b2-cd59-43d0-827d-d2e8ad10e7f3_telleria.mp3

Bertsolaritzan lurrikara eragin zuen belaunaldi baten pasadizoak eta gogoetak. Millan Telleria

Albizturko Artutxa baserrian jaio zen 1957ko otsailaren 29an, eta herriko sarreran dagoen Oria etxean bizi da. Bi anaiak eta arreba batek Artutxan jarraitzen dute. Millan Urkizuko Ostatuan hasi zen bertsotan. Ba omen zen auzoan mutilzahar bat bertso doinuak zuzen, baina neurriak eta errimetan tankerarik ematen ez ziona, eta hark adina bazekielako hasi omen zen kantuan. Hamazazpi urterekin kantatu zuen lehen aldiz jendaurrean, Zaldibiako Artxanberri sarian. Hogeita hirurekin, Osinalde eta Lizardi sariak irabazi zituen, eta hiru aldiz iritsi da Txapelketa Nagusiko finalerdietara. Gipuzkoako Bertsozale Elkarteko lehendakari izan zen hasierako lehen bost urteetan, eta ardurak izan ditu Euskal Herrikoan ere. Tolosaldeko bertso eskolan irakasle ibilia da. “Ni bertsotan hasi nintzenean, gurean ez zen telefonorik, eta Urkizu Azpin bazutenez, etxekoandreak izara zuria jartzen zuen zelaian, eta joaten nintzen nork deitu zuen jakitera”, dio. 84an ezkondu zen Inmarekin eta Ikaztegietara joan ziren bizitzera. Han jaio zen semea, Asier, eta mutikoak hamahiru hilabete zituela, alaba bizkiak, Irati eta Alaitz. 90ean, anaiaren eta bien artean orain bizi diren etxea erosi, konpondu eta Albizturren jarri ziren bizitzen. Jarraitzen du bertsotan eta inoiz ibili den gustuena dabilela dio, gainera. Astero Ordizian goierritarrekin batean egiten duen entrenamendua omen da arrazoietako bat. “Gu bezala zirkuitutik kanpo edo aulkitik kanpo gaudenontzat ezinbestekoa da asteroko entrenamendu bat, saioa tokatzen zaigunean lasaiago joateko”, dio. Canguros enpresan (orain Zelatun da) egin zuen lan 35 urtez, 56 urte zituenean itxi egin zen eta lanik gabe gelditu zen. Bi urteko langabeziaren ondoren kotizatzen jarraitu zuen eta 61ekin jubilatu zen. “Bizitzak zer gorabehera izaten dituen: Irati alabak medikuntzako promozioko notarik onena atera zuela esanez deitu zuen egun batez, eta saria jasotzen ikustera Bilbora joan behar genuela esanez oheratu ginen. Eta lantokia itxi egingo zela esateko deitu zidaten, biharamunean”.

Egañaren belaunaldia VIII - Millan Telleria

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/9/16/19/23f2aa9b-eee1-4cd4-b2b1-efc231fbc70f_mendizabal.mp3

Bertsolaritzan lurrikara eragin zuen belaunaldi baten pasadizoak eta gogoetak. Mikel Mendizabal.

Bitan kantatu du Euskal Herriko finalean, 1989an eta 1997an. Gipuzkoako Ikastolen Elkarteak bertsolaritza eskoletara zabaltzeko eratu zuen proiektuko arduradunetako bat izan zen. Proiektu hori, gero, Euskal Herriko Ikastolen Elkarteak hartu zuen bere gain. Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketaren antolakuntza ere bere gain eraman zuen urte askotan. 1982az gero, arlo horren arduradun izan da Ikastolen Elkartean, jubilatu zen arte. 1956an jaio zen Itsasondon eta Ezkion bizi da Aitziber emaztea eta Oñatz eta Unai semeekin, Errotaburu izeneko eraikin berri batean. Lehen erreka ondoan zegoen Errota baserria zen eta, trenbidea berritzeko, baserria bota zuten eta berria egin zuten gorago. Etxe hori Ezkioko kaskotik hiru bat kilometrora dago, Igartubeiti baserri-museotik oso gertu. Goierriko bertsolari taldeko partaide izaki, Ordiziako asteroko bileretan izaten da.

Egañaren belaunaldia VII - Mikel Mendizabal

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/9/16/19/dff5971c-057c-4e3b-ad2a-174b10dbbaee_murua.mp3

Bertsolaritzan lurrikara eragin zuen belaunaldi baten pasadizoak eta gogoetak. Iñaki Murua.

Bitan izan da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketako finalista, baina bertsozale gehienek Elkarteko lehendakari gisa gogoratuko dute, Imanol Lazkanoren ondotik hamahiru urte eman baitzituen kargu horretan, 2005etik 2018ra. Industria maisutzan lizentziaduna, Ordiziako Goierriko lanbide-heziketan irakasle egin zuen lan, erretiroa hartu arte. Gabirian jaio zen 1956an eta bertan bizi da, herri osoaren ikusmira duen etxe batean, Blanca emaztearekin. Semea eta alaba ere, Jokin eta Leire, ez dituzte urruti, plazaren kontra baitituzte bizitokiak. Urtzi izeneko Collie batek zaintzen ditu lorategia eta oiloak. Mixel Aire Xalbadorren artaldea zaintzen duen ardi-txakurraren kumea da. Parkinsonarekin dabil Iñaki azken urteotan, baina berriki Iruñeko Klinika Unibertsitarioan Haifu izeneko tratamendu berri bat egin diote eta hobekuntza nabarmena izan du. “Ni beti izan nauk suerte onekoa”, dio bere ohiko baikortasunaren erakusle. Goierriko taldekoen bilera egiten jarraitzen dute, astean behin, Ordizian. Afari legea egin eta bertsotan egiten dute. Eusebio Igartzabal, Mikel Mendizabal (Iraola eta Goiburu ere joaten ziren) Telleria eta Iñaki bera biltzen dira. Tarteka Altzo Txiki, Munduate eta Iker Zubeldia bera ere agertu ohi dira. Ahozko kontakizunak borobiltzen maisua da.

Egañaren belaunaldia VI - Iñaki Murua

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/9/16/19/f1f0fbf3-f490-48c4-9a8a-7cff733e4139_euzkitze.mp3

Bertsolaritzan lurrikara eragin zuen belaunaldi baten pasadizoak eta gogoetak. Xabier Euzkitze.

Gaur askok telebistako pilota emanaldietatik ezagutzen badute ere, Xabier Perez Euzkitzek ibilbide distiratsua egin zuen bertsolaritzan. 1966ko ekainaren 9an Azpeitian jaio zen, baina harreman estua izan du amaren herriarekin, Azkoitiarekin, eta bere goitizena ere, Euzkitze, amaren jatorriko baserritik hartu zuen. Gaztetxoa zela pilotan txapelketa bat baino gehiago irabazitakoa, bertsotan ere garaitsu horretan hasi zen, eta bitan jantzi zuen Eskolarteko txapela. Txapelketa Nagusian hirugarren gelditu zen 89an, eta bigarren 93an, baina 32 urterekin esan zion agur plazako jardunari.  Hemezortzi urterekin hasi zen esatari lanetan Euskadi Irratian, eta lau urte geroago eman zuen telebistarako jauzia. Hizkuntzaren beraren lanketa ez ezik, bertsoaren formarena muturreraino eramaten dakien bertsolaria da. Prentsan ere kolaboratzen du. Noticias de Gipuzkoa sortu zenetik zutabe bat idazten du igandero egunkari horretan eta zutabe hori Noticias taldeko beste egunkariek ere argitaratzen dute. Zarautzen bizi da. Seme zaharrenak ere, Anerrek, egiten du bertsotan eta behin edo bestetan kantatu izan dute elkarrekin. Ikasturte berria Gasteizen hasi du Euskal eta Ingeles filologiak egiteko asmoa baitu. Euzkitzek eta Txusek aurrera atera duten familia berezi samarra da; beste bi seme-alaba ere badituzte: Garazi, adoptatua, eta Jon, harreran hartua.

Egañaren belaunaldia V - Xabier Euzkitze

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/9/15/12/bbce8fa9-606d-4624-9c90-ff6726003eff_pe_a.mp3

Bertsolaritzan lurrikara eragin zuen belaunaldi baten pasadizoak eta gogoetak. Anjel Mari Peñagarikano, &#34;Peña&#34;

Belaunaldi baten pasadizo eta gogoetak

Albizturko Herriko Ostatuan jaio zen, 1957ko urriaren 17an, eta mutikoa zela hasi zen bertsoarekin zaletzen, etxera etortzen ziren bertsolariei entzunez. 80an irabazi zuen Xenpelar saria, urte horretako Txapelketa Nagusian Amurizarekin txundituta gelditu zen eta hortik aurrera hasi zen bertsolari egiten. 91n Gipuzkoako Txapelketa irabazi zuen. Hiru aldiz izan da finalista Txapelketa Nagusian, eta hamarkada pare batez ez zen gelditu. Berak esan ohi duen moduan, garairik egokienean ezkondu zen (berandu samar alegia, bere lagun asko berrogei urteren bueltako krisialdia gainditu ezinik zebiltzanean) Jaionerekin, eta seme bat dute, Jokin. Kirol zalea ez ezik, gaztetan kirol asko egindakoa da. Karisma handiko bertsolaria, berak eraiki duen pertsonaia nahi bezala kudeatu izan du. Bere Athletic zaletasunari, esaterako, sekulako etekina atera izan dio. Jende askoren bertsolari kuttuna izan da urte askoan, azkenaldi honetan jendaurrekoari pixka bat utzita badabil ere. Azkenaldian, Saeco eta Bianchi kafe makinak erosi eta instalatzen ditu Gipuzkoako enpresetan. Enpresa horiek lekua eta argindarra bakarrik jartzen dute. Anjel Mariren saria langileek makinan uzten duten dirua da. Aurretik liburu saltzaile egin zuen lan eta harrotasunez aipatzen du bertsolari ezagun izateagatik leku askotan egiten zioten harrera.

Egañaren belaunaldia IV - Anjel Mari Peñagarikano

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/9/3/10/e7ad25f3-5d9f-4084-857b-175a48988e0f_sarasua.mp3

Bertsolaritzan lurrikara eragin zuen belaunaldi baten pasadizoak eta gogoetak. Jon Sarasua

Jon Sarasua

Bertsolaritzak 80ko hamarkadan hartu zuen norabide berriaren eragile nagusienetakoa izan zen Jon Sarasua. Bertsolari berezia bezain goiztiarra, 1966ko apirilaren 13an jaio zen Aretxabaletan, Eskoriatzako Almen ikastolako bertso eskolan hasi zen ikasten eta bitan irabazi zuen Eskolarteko Txapelketa, 81ean eta 84an. Euskal Herrikoan finalista izan zen 19 urterekin. Kazetaritza eta Soziologia ikasketak egin zituen, eta Bertsozale Elkarteko Komunikazio arduradun izan zen. Joxerra Garzia eta Andoni Egañarekin batean idatzi zuen Bat-bateko bertsolaritza lan mardulaz gainera, saiakera literario gisako bat utzi zigun Egañarekin batean egin zuen Zozoak beleari izeneko gutun-trukearekin. 1991ko Gipuzkoako finalean txapela janzteko zorian zela egin zuen tongoak mito bilakatu zuen. Bertsolaritzaz gogoeta etengabea egin zuen bertsolaria izan zen eta da, baina alor gehiagotara eraman zuen azterketarako grina hori eta, esate baterako, euskaltasunaren norabideaz Hiztunpolisa izeneko lana argitaratu zuen 2013an. Bere soslai bat osatzeko liburu aproposa da Joxerra Garziak elkarrizketa formatuan egin zion Bertso-ispiluan barrenaizenekoa. Garabideren proiektuetan ibili da buru-belarri urteetan. Bere lan akademikoaren berri ematen duten izenburuak ere ez dira gutxi eta, gaur, Pentsamenduaren Historia erakusten du Mondragon Unibertsitatean.

Egañaren belaunaldia III - Jon Sarasua

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/9/3/9/ed1f9a5d-cf04-4ac7-8c2f-9140acc5ea60_lizaso.mp3

Bertsolaritzan lurrikara eragin zuen belaunaldi baten pasadizoak eta gogoetak. Sebastian Lizaso.

Egañaren belaunaldia

Sebastian Lizasok datu, data, leku-izen eta pertsonak izen-abizenez gogoratzeko duen gaitasuna beldurtzekoa da. Gure asmoa zein zen eta Egañaren belaunaldia definitzeko orduan genituen zalantzak aipatu genizkionean, berak irizpide kronologikoari heldu zion, eta taldeko bakoitza zein urte eta egunetan jaio zen kontatzen hasi zitzaigun erreskadan. Bere palmaresa ere ikusgarria da. Hogeita lau urterekin iritsi zen Euskal Herriko finalera eta, geroztik, beste lau alditan izan zen finalista; horietako bitan txapeldunorde, eta 86an, txapeldun. Andoni Egañarekin batean egindako saioen kalkulua egiten hasten da eta zifra izugarriak ateratzen zaizkio. Umetan, etxeko tabernan ezagutu zituen garaiko bertsolari mitikoak. Mutikoa zela hasi zen jendaurrean aitak jarritakoak kantatzen, eta oso gazterik beretik botatzen. Bi seme ditu, Jon gazteena eta Beñat zaharrena, bertsolaria hau ere. Auto saltzaile eta Euskaldunon Egunkaria-n komertzial ibili zen. Zaharren zentroetarako material enpresa bateko ordezkari dabil azken urteotan. Bertso saioetan ez ezik telebistako Herri Txiki Infernu Handi saioan ikusiko dute askok. Azpeitiko Elosiagatik gora Urraki gainera iristeko zorian dagoen Mauri Berri izeneko baserri zaharberritu eder batean bizi da bertako alabarekin, Amaiarekin.

Egañaren belaunaldia II - Sebastian Lizaso

https://s3.us-east-2.amazonaws.com/pod-public-media-files/2021/8/31/11/86560334-de0e-4f14-84a4-e74ec38cb0c4_ega_a.mp3

Andoni Egañaren pasadizoak eta gogoetak

Andoni Egaña

Zazpi aldiz izan zen finalista Txapelketa Nagusian eta lau txapel jantzi zituen segidan, 1993an lehena eta 2005ean laugarrena, eta 80ko hamarkadatik aurrera bertsolaritzaren norabidea markatu zuen. Bertsolari modernoaren teorikoetako bat izan da, baina Egañaren teoriak oso loturik joan dira beti bere eguneroko praktikari eta egiten zituen berrikuntzei. Bertsoaren sorkuntzaren barne prozesuak ondoen aztertu dituen bertsolaria izango da. Euskal Filologia ikasi zuen Gasteizen eta hiriburuko Udalean egin zuen lan aldi batez, 1990ean lana utzi eta profesionalki bertsolaritzara dedikatzea erabaki zuen arte. Bertsoaz gainera literatura eta gidoigintza landu ditu, eta egunkari zenbaitetan zutabegile izan da eta da. Bertsoa artearen beste hainbat adarrekin uztartzeko esperimentu askotan hartu du parte. 1961eko urriaren 2an jaio zen Zarautzen eta 81eko irailean Itziarren, Salegi jatetxean, eztei-bazkari batean egin zuen debuta. Argitaratu dituen lanen artean nabarmentzekoak dira Jon Sarasua eta Joxerra Garziarekin batean osatutako  Bat-bateko bertsolaritza, Sarasuarekin batean atera zuen Zozoak beleari, eta literaturaren arloko  Pausoa noiz luzatu eleberria. Bertsoaren erregistro guztiak menderatzen ditu, terreno guztietan nabarmentzen da.

Egañaren belaunaldia I - Andoni Egaña

BERTSOLARITZAREN INGURUKO LITERATURAN bada arrakasta handiko genero bat bertsolari handien edo mitikoen gertakari eta pasadizoak bildu dituena, askotan gertakari horiek txiste soilera edo komikotasun antzu batera mugatu badira ere.
Bekatu horretan erortzeko arriskuaz jakitun ekin genion Egañaren belaunaldia deitu diogun zenbaki honi, pasadizoen atzean garai bat eta giro bat ezkutatzen direla sinetsita.
Belaunaldi honek lurrikara txiki bat ekarri zuen bertsolaritzaren historiara. Behin eta berriz aipatu izan den 90eko hamarkada hasierako boom edo aparraldi famatua ez zuen telebistak ekarri, talde honek baizik, hedabideak lagundu bazuen ere. Koldo Tapia, Joxerra Garzia eta beste hainbat eragilerekin batean Bertsozale Elkartea pentsatzen eta egituratzen funtsezko lana egin zuen eta, aldi berean, bertsolaritzaren inguruko hausnarketa bati ireki zion atea, sormenaren baitako prozesuak agerian jarri eta mekanismoak ezagutzera emanez.
Belaunalditzat izendatu dugu, baina, kontzeptu lainotsua izaki, zalantza handiekin genbiltzan, Sebastian Lizasok, irizpide kronologikoa ezarriz, uxatu zizkigun arte: “Zaharrena Mikel Mendizabal duk eta Iñaki Murua zetorrek ondoren. Lehena 1956ko martxoaren 31koa duk eta bigarrena uztailaren 30ekoa”, hasi zitzaigun eta erreskadan aipatu zizkigun jaiotegunak. Hurrenkera bakarrik esateko, Millan Telleria eta Anjel Mari Peñagarikano datoz segidan eta Sebastian bera gero. Loidisaletxe da hurrengoa eta Egaña segidakoa. Eta geroxeagokoak dira Sarasua, Euzkitze eta Sorozabal. Hamarreko talde horretatik bakoitzari beste kideei buruzko gertakari, pasadizo, oroitzapen eta gogoetak eskatu genizkion.